ERASMUS, ICOON VAN ROTTERDAM

Desiderius Erasmus Roterodamus (Rotterdam 28 oktober 1466 – Bazel 12 juli 1536)

Icoon van Rotterdam
De beroemdste Rotterdammer aller tijden is Erasmus. Hij heeft zichzelf altijd een kind van Rotterdam genoemd, al was de stad in zijn tijd nog een onbekend dorp aan de Maas. Door zijn boeken werd Erasmus een internationaal beroemde denker en daarmee wereldwijd een icoon van Rotterdam. Erasmus staat voor vrijheid van meningsuiting, respect voor anderen, kennis en cultuur, tolerantie en onderwijs.

De internationale bekendheid en het actuele gedachtegoed van Erasmus verdienen een plaats in het stadsbeeld en in de beleving van alle Rotterdammers, de bezoekers en relaties van de stad.

Eigen keuze
Desiderius Erasmus is filosoof en één van de belangrijkste humanisten van de Renaissance. Hij breekt met de ernst die zo kenmerkend is voor de Middeleeuwen en bepleit een levenshouding zonder dogma’s: niets is namelijk zeker in het leven, en dat ontkennen is ijdelheid en hoogmoed. In zijn klassieker Lof der zotheid neemt hij priesters, pausen en geleerden van zijn tijd op de hak. Het boekje maakt hem zo populair dat hij als eerste schrijver in Europa kan leven van de pen.

Erasmus’ kritiek op de katholieke kerk maakt de weg vrij voor de Reformatie. Toch doet hij zijn best om een kerkscheuring te voorkomen. Met Luther raakt hij in een stevige discussie over de vrije wil. Luther meent dat de menselijke wil een slaaf is van de zonde, totdat God ons redt; volgens Erasmus is de mens in staat een eigen keuze te maken voor het goede.

Al in zijn eigen tijd werd Erasmus gezien als een groot geleerde, en nadien beschouwd als ‘prins der humanisten’ of ‘vorst der letteren’. Hij pleitte voor vrijheid van meningsuiting en zag humor, (zelf)spot en ironie als belangrijke voorwaarden voor de dialoog tussen mensen. Verdraagzaamheid betekende voor hem openstaan voor anderen en de bereidheid om de eigen standpunten te herzien. Dogmatisme en fundamentalisme waren hem vreemd.

Zo zette hij zich fel af tegen de uiterlijkheden van de geloofsbeleving: geloof was voor hem een innerlijke beleving. Erasmus maakte dikwijls bezwaren tegen de eigengereidheid van gezagsdragers, tegen heersende misstanden, tegen oorlog en geweld. Zijn geschriften waren zijn belangrijkste ‘wapens’. Hij spotte met gewichtigdoenerij en schijnheiligheid en was ervan overtuigd dat goed onderwijs tot goede volwassenen leidt. Onderwijs hoort daarom voor iedereen te zijn, ongeacht afkomst of welstand.

Met zijn geschriften zette hij ook jonge lezers aan tot nadenken over moraal en maatschappij. Zijn veroordeling van geweld en zijn pleidooien voor wellevendheid, innerlijke beschaving en verdraagzaamheid doen tot op de dag van vandaag hun invloed gelden. 500 jaar geleden was Erasmus zeer revolutionair met deze denkbeelden. De meeste oorzaken die tot Erasmus’ gedachtegoed hebben geleid, behoren niet alleen hier maar vooral ook elders op de wereld, helaas nog tot de praktijk van alledag.

Erasmus overlijdt op 70-jarige leeftijd in Bazel. Laatste woorden: ‘Lieve God.’